KÜÇÜK DAMAR HASTALIĞI NEDİR?

Küçük damar hastalığı beynin penetran yani derine dalan küçük (50-400mikrometre) damarlarını tutan ve farklı kliniklere neden olan birçok hastalığa verilen genel bir isimdir. Hastalığın ilerleyen safhalarında özürlülüğe yol açar. En sık neden olduğu hastalıklar laküner inmeler ve vasküler demanstır. Daha nadir olarak bazı genetik hastalıklar da küçük damar hastalığına neden olur. Laküner inme geçiren hastaların %42’si üç yılda başkalarına bağımlıdır. Bu hastalarda 1 yıl içinde inmenin tekrarlaması da %4,6 oranındadır.

Küçük Damar Hastalığı Nedir? Neden Olduğu Klinik Tablolar Nelerdir? Risk Faktörleri Nelerdir? Küçük Damar Hastalığı Tanısı Nasıl Konur? Nasıl Tedavi Edilir?

Fotoğraf: Dilek Necioğlu Örken

Küçük Damar Hastalığının Neden Olduğu
Klinik Tablolar Nelerdir?

1. Küçük damar hastalığı vasküler demansın en sık görülen nedenidir. Klinik araştırmalar hem beyin enfarktüsü ve kanaması gibi büyük lezyonların, hem de mikrokanamalar, mikroenfarktlar ve ak madde hastalığı gibi küçük lezyonların beyin atrofisini arttırdığını ve yapısal bağlantıları bozarak zihinsel etkilenmeye neden olduğunu göstermiştir. Alzheimer Hastalığına atfedilen beyinde amiloid ve tau birikimi; serebral küçük damar hastalığı, yüksek tansiyon, kalp yetmezliği ve atrial fibrilasyon gibi kardiovasküler nedenler; damar sertliğine bağlı beyin büyük damar hastalığı; şeker hastalığı, böbrek/karaciğer bozukluğu gibi metabolik problemler; cinsiyet, genetik ve çevresel faktörler gibi kişisel nedenlerin her biri kişilerin zihinsel değişikliklerinde farklı derecelerde rol oynar.

2. Laküner inme penetran küçük damarların tıkanması ile meydana gelir. Laküner inme sendromları içinde en sık görülenler pür motor (vücudun bir yarısında güçsüzlük), pür duyusal (vücudun bir yarısında his kaybı), mikst motor-duyusal (vücudun bir yarısında güçsüzlük ve his kaybı), ataksik hemiparezi (vücüdun bir yarısında güçsüzlük ve aynı tarafa doğru dengesizlik), dizartri- beceriksiz el sendromudur (konuşmada pelteklik ve elde güç kaybı). Bu klinik sendromlarla başvuran kişilerde beyin görüntüleme yöntemleri ile 1,5cm’ den küçük enfarkt alanı saptanması tanıyı destekler. Laküner inmeler tüm iskemik inmelerin %25-30’undan sorumludur. Laküner inmeler zihinsel etkilenmenin de önemli bir nedenidir. Yaklaşık olarak hastaların %30’u 4 yılda zihinsel olarak etkilenir. Bu bilişsel etkilenme inmenin kendisinden çok, ilerleyen küçük damar hastalığına bağlıdır. Zihnin tüm alanlarında etkilenme görülmekle birlikte daha çok dikkat, yürütücü işlevler ve psikomotor hız etkilenir.
Beyin kanaması küçük damar hastalığının en korkulan komplikasyonlarından biridir. Hayatı tehdit eden bir durumdur ve hastaların yarıdan fazlası 1 yıl içinde kaybedilir. Hayatta kalanların yalnızca beşte biri bağımsızdır. Ayrıca beyin kanamasının tekrarlama riski yüksektir. Küçük damar hastalığına bağlı beyin kanamaları iki tiptir. Damar duvarında anormal şekilde amiloid beta birikmesi ile serebral amiloid anjiopati gelişebilir. Bunun sonucunda damar duvarının yapısı bozularak damar yırtılmasına ve beyinde çok küçük mikrokanamalara ya da beyin kabuğu altında lober dediğimiz beyin kanamalarına yol açarlar. Ya da damar sertliğine bağlı gelişen hasar sonucunda damarların yırtılması ile derin beyin yapılarında kanama görülür. Bu iki tipi birbirinden ayırmak önemlidir. Amiloid anjiopatiye bağlı olan kanamaların tekrar olasılığı daha yüksektir. Yılda %7-10 oranında tekrar ederler.

3. Nöropsikiyatrik semptomlar gelişebilir. Apati, depresyon, anksiyete, halüsinasyonlar ve uyku bozuklukları bildirilmiştir.

4. Üriner semptomlar gece sık idrara çıkma, işeme sıklığında artma, yetişememe ve idrar kaçırma görülebilir

5. Yürüme bozukluklarına neden olabilir.

Küçük Damar Hastalığı İçin Risk Faktörleri Nelerdir?

1. Artan yaş
2. Vasküler risk faktörleri yani, yüksek tansiyon, sigara, şeker hastalığı, kan yağlarında yükseklik ve homosistein yüksekliği
3. Sosyoekonomik stres
4. Hareketsiz yaşam
5. Diyetin yeşil sebze ve meyveden fakir olması ve çok tuz tüketilmesi

Küçük Damar Hastalığı Tanısı Nasıl Konur?

Beyin MRG tanıda ve küçük damar hastalığının yelpazesini belirlemede önemli rol oynar. Tipik küçük damar hastalığı lezyonları;

1. Laküner enfarktlar
2. Ak madde lezyonları
3. Genişlemiş perivasküler aralıklar
4. Serebral mikrokanamalar
5. Süperfisyel hemosiderozis
6. Beyin kabuğunda mikroenfarktlar
7. Beyin atrofisi

Küçük Damar Hastalığı Nasıl Önlenir Ve Tedavi Edilir?

Küçük damar hastalığının önlenmesi için risk faktörlerinin tedavi edilmesi ve kontrol altına alınması en önemli adımdır. Kişi laküner inme geçirmişse kan sulandırıcı tedavi başlanabilir. Halen başka tedaviler üzerinde çalışmalar devam etmektedir.

KAYNAKLAR
Wardlaw JM et al. Small vessel disease: mechanism and clinical implications. Lancet Neurology 2019
Gurol ME et al. Multiple faces of cerebral small vessel disease. Stroke 2020
Pasi M et al. Clinical relevance of cerebral small vessel disease. Stroke 2020

Paylaş
Paylaş
error: Content is protected !!