YAŞLILARDA DÜŞME

Herkes arada sırada sendeleyip, dengesini kaybedebilir ve bazen de düşebilir. Ancak başka bir etken olmadan tekrarlayıcı düşmeler nörolojik bir hastalığa işaret edebilir.

Hepimizin bildiği gibi çocuklar düşe kalka büyür ve belirgin bir çocukluk çağı hastalığı yoksa bu son derece normaldir. Oysa yaşlılarda düşmeler ve yaralanmalar, hareketsizliğe yol açma, düşme korkusu ve artan bağımlılık nedeniyle yaşam kalitesini etkileyebilir.

Düşme riski yaş ile birlikte artar. Altmış beş yaş üzerindekilerin üçte biri yılda en az bir kez, yarısı ise daha da sık düşer.

Yaşlılarda Düşme Nedenleri - Yaşlılarda Düşme Rİsk Faktörleri - Düşme Neden Tehlikelidir? - Drop Atak Nedir? Drop Atak Nedenleri Nelerdir?

Fotoğraf: Dilek Necioğlu Örken

Yaşlılarda Düşme İçin Risk Faktörleri Nelerdir?

Yaşlılarda düşme sıktır. İyi bilinen risk faktörlerinin başında ilaç kullanımı gelir. Özellikle çoklu ilaç kullanımı ve psikotrop ilaçlar bu riski belirgin arttırır. Bilişsel etkilenmeler, önceden var olan denge problemleri, sarkopeni dediğimiz yaşa bağlı kas kitlesi kayıpları, başta sersemlik, işitme ve görmenin azalması önemli düşme risklerindendir. Ayrıca orta yaşlı kadınlar nedensiz de düşebilir.

Drop Atak Nedir?

Drop atak öncesinde uyarıcı bir belirti olmadan ani düşmedir. Bilinç kaybı olabilir de olmayabilir de. Düşen bir yaşlıda ilk ayırt edilmesi gereken şey düşmenin kaza ile mi yoksa drop atak nedeni ile mi olduğudur.

Drop Atak Nedenleri Nelerdir?

Drop atak bilinç kaybı ile birlikte olduğunda senkop (kalp kaynaklı) ya da epileptik bir olay olabilir. Bilinç kaybı olmaksızın Meniere hastalığı, narkolepsinin katapleksi atağı, arka çukurda orta hat tümörleri, bazı geçici iskemik ataklar düşmeye neden olabilir. Yine bazı nörolojik hastalıklar örneğin nöropatiler, inme, multipl skleroz, parkinsonizm ve demans bacaklarda güçsüzlük, kas katılığı, duyu kaybı ya da denge bozukluğuna yol açarak düşmeye zemin hazırlayabilirler.

Nasıl Düşeriz?

Yaşlanma ile sağlıklı kişilerde bile yürüyüş karakterinde belirgin değişiklikler olur. Normal yaşlanma, ayakta dik durmayı sağlayan birçok fizyolojik işlevi değiştirir. Bu işlevler;

  • Algılama duyusunda (propriosepsiyon) azalma
  • Kas kitlesinde azalma (sarkopeni)
  • Ortopedik bozukluklar (dejeneratif osteoartrit)
  • Kardiovasküler bozukluklar
  • Obesite
  • Görme ve işitmenin bozulması
  • Bilişsel etkilenme
  • Postüral reflekslerin azalması
  • Kullanılmakta olan ve yeni başlanan ilaçlar

Yaşlılarda Düşme Neden Tehlikelidir?

Altmış beş yaş üzerinde yürüyüş bozukluğu onda bir oranında iken 85 yaş üzerinde yürüyüşü normal olanların sayısı onda birdir. Altmış beş yaş üzerindekilerin üçte biri yılda 1 kez düşüyor. Düşme sıklığı yaşla arttığı gibi düşmeye bağlı yaralanmalar ve kırıklar özellikle de kalça kırıkları da yaşla artar. Bunun nedeni düşme şiddetinin kollar ile azaltılamaması, eklemler üzerindeki yumuşak dokunun azalmış olması ve osteoporoz dediğimiz kemik erimesidir. Düşmeler genellikle tekrarlayıcıdır ve kadınlar erkeklerden daha fazla risk altındadır. Kadınlarda düşme sonrası daha fazla kırık ve düşme korkusu olur. Erkeklerde ise daha fazla kafa travması ve sonucunda ölüm görülür. Düşme şeklinde de kadınlar ve erkekler arasında fark vardır. Kadınlar daha çok yürüyüş sırasında, erkekler ise oturdukları yerden kalkarken düşerler. Yaşlı kişilerde kan sulandırıcı ilaç kullanımı daha fazla olduğu için düşüp başı çarpmaya bağlı beyin kanaması riski vardır. Düşen yaşlıların %50’si düştüğü yerden kalkamaz. Yerde yatıp kalan kişide su kaybı, bası yarası, rabdomiyoliz dediğimiz kas yıkımı, ısı düşmesi ve zatürre gelişebilir ki her biri ayrı ayrı ölümcül olabilir.

Düşmemek İçin Ne Yapmalıyım?

Öncelikle evinizi güvenli hale getirmelisiniz. Takılmanıza ya da kaymanıza neden olacak eşyaları düzenlemeniz gerekir (ör: mobilyalar, elektrik kabloları, halı ya da kilimler, dağınık eşyalar, ıslak yüzeyler). Evinizi iyi ışıklandırmalısınız. Eşyalarınızı erişemeyeceğiniz ve bir şeyin üzerine çıkıp almak zorunda kalacağınız yerlere koymaktan kaçınmalısınız.

Sağlam, kaymayan ve ayağınıza tam olan ayakkabılar giymelisiniz. Yüksek topuklu, tabanı kaygan ve gevşek ayakkabılar düşmenize neden olur. Yalınayak ya da çorapla dolaşmak da düşme riskini arttırır.

D vitamini alınması yaşlılarda düşme riskini azaltır. Ne zaman ve ne miktar D vitamini almanız gerektiğini doktorunuza danışmalısınız.

Aktif olmalısınız. Düzenli egzersiz düşme riskini ayrıca düştüğünüzde de kendinizi yaralama riskini azaltır. Hem güç hem denge egzersizleri yararlıdır. Yaşlılar için yürüme, yüzme ve Tai-Chi gibi birçok güvenli egzersiz vardır.

Gerekli ise baston kullanmalısınız. Doktorunuz baston ya da walker kullanmanızı önerdiğinde, boylarının sizin için doğru olduğundan ve doğru kullandığınızdan emin olun.

Düştüğümde Ne Yapmalıyım?

Herhangi bir şekilde yaralanmamış olsanız bile mutlaka doktora başvurmalısınız.

KAYNAKLAR:
D.P Kiel. Falls in older persons: Risk factors and patient evaluation. Up to Date Feb. 2021
J.W Lance, S.E Waller. Drop attacks of the elderly. J Neurol Neurosurg Psichiatry 2019
B.F Remler, H Attar. Falls and Drop Attacks. Bradley and Daroff’s Neurology in Clinical Practice 2

Paylaş
Paylaş
error: Content is protected !!